Том ёпиш материалларининг функциялари ва хусусиятлари: томлар ва тўсиқлар учун профнастил қандай танлаш мумкин
Профнастил – ўзининг универсаллиги, чидамлилиги ва иқтисодийлиги сабабли энг машҳур қурилиш материалларидан биридир. У том ёпиш, тўсиқлар, фасад қопламаси, навеслар ва вақтинчалик конструкциялар учун ишлатилади. Профнастилни тўғри танлаш унинг мақсади, иқлим шароитлари, механик юклар ва конструкция турига боғлиқ. Профнастилнинг асосий хусусиятлари металл қалинлиги, тўлқин баландлиги, қоплама тури ва варақнинг мақсадини ва юк кўтариш қобилиятини кўрсатадиган белгиланишдир. Ушбу параметрларни билиш маълум бир вазифа учун оптимал материални танлаш ва эксплуатация пайтида муаммолардан сақланиш имконини беради. Бундан ташқари, профнастил ўрнатишнинг енгиллиги ва эстетик кўриниши билан ажралиб туради, бу уни турли қурилиш лойиҳалари учун универсал ечимга айлантиради.
Ҳар бир профнастил профили ҳарф-рақамли белгиланишга эга бўлиб, у варақларнинг мақсади, хоссалари ва параметрларини аниқлашга ёрдам беради.
● S (девор учун) – девор, тўсиқ, навес ва енгил конструкциялар қоплаши учун мўлжалланган. Ушбу турдаги варақларнинг тўлқини паст ва металл қалинлиги кам, шунинг учун уларнинг юк кўтариш қобилияти паст.
● N (юк кўтарувчи) – катта юклар учун мўлжалланган, том ёпиш, поллар ва юқори механик юкга эга конструкцияларда ишлатилади. Юқори тўлқин ва қалин металл уни қаттиқ ва қор ҳамда шамол юкларига чидамли қилади.
● NS (унверсал) – девор ва юк кўтарувчи профнастил хоссаларини бирлаштиради, томлар, тўсиқлар ёки фасадлар учун ишлатилиши мумкин.
Ҳарфдан кейин кўрсатилган рақам тўлқин баландлигини миллиметрда билдириб беради. Масалан: N-35 – 35 мм тўлқинли юк кўтарувчи варақ, S-8 – 8 мм тўлқинли девор варағи, NS-44 – 44 мм тўлқинли универсал профил.
S, N ва NS профнастил орасидаги фарқлар металл қалинлиги, тўлқин баландлиги, мустаҳкамлик ва қўлланиш соҳасида намоён бўлади.
| Тур | Қалинлиги (мм) | Тўлқин баландлиги (мм) | Қўлланиш | Мустаҳкамлик | Оғирлик |
| С | 0,4–0,7 | 8–21 | Тўсиқлар, девор қопламаси,навеслар | Паст | Енгил |
| Н | 0,5–1,2 | 35–57 | Том ёпиш, поллар | Юқори | Оғир |
| НС | 0,5–1,0 | 18–44 | Универсал: томлар, тўсиқлар, фасадлар | Ўрта | Ўрта |
S-профнастил енгил, тўлқини паст, декоратив ёки енгил конструкциялар учун мос, лекин катта юкларга бардош бера олмайди.
N-профнастил юқори тўлқин ва металл қалинлигига эга, яхши қаттиқликка эга, қор ва шамол юкларига чидамли, шунинг учун том ёпиш учун идеал ва поллар учун оптимал ҳисобланади.
NS-профнастил универсал, юк кўтарувчи варақларнинг мустаҳкамлиги ва девор варақларининг енгиллигини бирлаштиради; уни томлар, тўсиқлар ва фасадлар учун ишлатиш мумкин. Бу материал монтажда мустаҳкамлик ва мослашувчанликнинг оптимал уйғунлигини таъминлайди.
Томнинг Узоқ Хизмат Муддатининг Сирли: Профнастил Қопламалари Шарҳи
Профнастил учун тўғри қопламани танлаш томингизнинг узоқ хизмат муддати ва ташқи кўриниши учун жуда муҳимдир. Айнан ҳимоя қатлами материалнинг коррозияга, ранг ўзгаришига ва механик шикастланишга қаршилигини йиллар давомида белгилайди. Замонавий бозор турли хил ечимларни таклиф қилади, аммо энг самарали қопламалардан PVDF, Пластизол ва Ruftop ажралиб туради. Ҳар бири турли ишлатиш шароитларига мўлжалланган ўзига хос хусусиятларга эга.
PVDF (Поливинилдиенфторид) – бу премиум синф қоплама бўлиб, 80/20 нисбатида акрил ва поливинилдиенфториддан иборат. Унинг асосий хусусияти – ультрабинафша нурланишига нисбатан аҷойиб чидамлилик, бу томнинг дастлабки рангини ўнлаб йиллар давомида ўзгармаслигини таъминлайди. PVDF шунингдек юқори кимёвий чидамлилик ва силиқ сиртга эга бўлиб, ифлосликнинг ёпишишини олдини олади. Бу қоплама агрессив об-ҳаво шароитларига ва юқори эстетик талаблар мавжуд бўлган ҳудудлар учун идеалдир. Хизмат муддати 30–50 йил ва ундан ортиқ бўлиши мумкин, бу уни энг узоқ хизмат қиладиган вариантлардан бирига айлантиради.
Пластизол (PVX) – поливинилхлорид асосидаги қалин қоплама бўлиб, қалинлиги 200 микронгача етади, бу эса унга аҷойиб механик мустаҳкамликни таъминлайди. У тирналиш, ишқаланиш ва коррозияга жуда чидамли бўлиб, ташқи таъсирларга дучор бўладиган томлар учун аъло танловдир. Пластизолнинг ўзига хослиги кўпинча тери ёки апельсин по‘сти каби текстурали, босма сирт билан ажралиб туради. Бироқ, унинг UV чидамлиги PVDFга нисбатан бироз пастроқ ва жуда қуёшли ҳудудларда вақт ўтиши билан ранг ўзгариши мумкин. Шуңа қарамай, Пластизол 30–40 йил хизмат қилиши мумкин, айниқса юмшоқ иқлим шароитида.
Ruftop (Rooftop) – бу замонавий полиуретан ёки модификацияланган полиэфир қоплама бўлиб, мустаҳкамлик, эластиклик ва чидамлилик ўртасидаги оптимал мувозанатни таъминлаш учун ишлаб чиқилган. У оширилган коррозияга чидамлилик, аъло ёпишиш хусусияти ва катта ҳарорат фарқларига бардошлилик билан ажралиб туради. Ruftop UV-нурланиш ва механик шикастланишларга юқори чидамлиликни кўрсатади, кўпинча стандарт полиэстердан ушбу хусусиятлар бўйича устун бўлади. Унинг эластиклиги эгилганда микро ёриқлар пайдо бўлишини олдини олади, баъзи вариантларда эса ҳатто ўзини тиклай олувчи хусусиятлар мавжуд. Бу универсал қоплама турли объектлар учун мос бўлиб, хизмат муддати 30–40 йил ва ундан ортиқ бўлиши мумкин, бу уни ҳар қандай том учун ишончли ва узоқ хизмат қиладиган танловга айлантиради. Маълум бир қопламани танлаш минтақангизнинг иқлим хусусиятлари, томга тушадиган юк ва, албатта, бюджeт ва эстетик афзалликларга асосланиши керак.
Профнастилни танлашнинг амалий схемаси:
Қуйида турли вазифалар учун мос профнастил турини аниқлашга ёрдам берувчи соддалаштирилган схема келтирилган:
Мақсадни аниқланг: том ёпиш, тўсиқ, фасад.
Профнастил турини танланг:
Тўсиқ ёки фасад → S ёки NS
Том ёпиш → N ёки NS
Юкни аниқланг:
Енгил конструкциялар → S (100 кг/м² гача)
Ўрта юклар → NS (150–300 кг/м²)
Юқори юклар → N (250–400 кг/м²)
Иқлим шароитларини ҳисобга олинг: қор, шамол, намлик.
Қалинлик ва тўлқин баландлигини танланг: юк кўпайгани сари қалинлик ва тўлқин баландлиги оширилади.
Қопламани танланг: декоратив ёки ҳимоя қатлами (полиэстер, полиуретан, цинк, алюминий-цинг).
Варақлар сони ва узунлигини ҳисобланг: узун варақлар бирикмалар сонини камайтиради.
Профнастилнинг афзалликлари ва танлаш бўйича маслахатлар
Профнастил юқори чидамлилиги ва осон монтажланиши билан ажралиб туради, чунки варақлар енгил, тезда винтлар билан мустаҳкамланади ва йиллар давомида мустаҳкамлигини йўқотмай хизмат қилади. У ҳимоя қатлами туфайли коррозияга чидамли бўлиб, бу айниқса томлар ва фасадлар учун муҳимдир. Материални танлашда конструкциянинг мақсадини ҳисобга олиш керак: томлар учун N ва NS варақлари, тўсиқлар ва девор қопламалари учун S ёки NS варақлари мос келади. Шунингдек, минтақанинг иқлим шароитларини ҳисобга олиш муҳим: қор кўп ёғадиган ва шамолли ҳудудларда юқори тўлқинли ва қалин металл варақларни танлаш маъқул. Варақ узунлиги бирикмалар сони ва сув оқиши хавфига таъсир қилади — томлар учун узун варақлар афзал ҳисобланади. Қоплама тури ишлатиш шароитларига қараб танланади: фасадлар учун декоратив, намликдан ҳимоя қилиш учун эса цинк ёки алюминий-цинг. Ушбу қоидаларни бажариш профнастилни тўғри танлашга ёрдам беради ва конструкциянинг ишончлилиги ҳамда узоқ хизмат қилишини таъминлайди.
Профнастилнинг юк кўтариш хусусиятлари
Ҳар бир профнастил тури варақлар қалинлиги ва тўлқин баландлигига боғлиқ ҳолда маълум юкларни кўтара олади.
S-профнастил енгил ва паст тўлқинли бўлиб, 100 кг/м² гача юкни кўтара олади, шунинг учун у тўсиқлар, девор қопламалари ва енгил конструкциялар учун идеал.
N-профнастил томлар ва поллар учун мўлжалланган: унинг юқори тўлқини ва қалин метали 250–400 кг/м² юкни бардош беришга имконият беради, бу эса ҳатто оғир иқлим шароитларида ҳам ишончлиликни таъминлайди.
NS-профнастил универсал бўлиб, ўрта юклар учун мўлжалланган — тахминан 150–300 кг/м², шунинг учун у ўрта юкли томлар, тўсиқлар ва фасадлар учун мос.
Том учун қайси профнастил яхшироқ
Томлар учун оптимал танлов юк кўтарувчи N-профнастил ёки универсал NS-профнастил бўлиб, улар юқори қаттиқликка эга ва катта қор ҳамда шамол юкларига бардош бериши мумкин. N-ворақлар қалин металл ва юқори тўлқин билан ажралиб туради, бу томни ҳатто оғир иқлим шароитларида ҳам барқарор қилади. Универсал NS-профнастил ўрта юкли томлар учун мос ва монтажлашда қулай.
Девор учун мўлжалланган S-профнастил томлар учун тавсия этилмайди, чунки у енгил ва катта юкларга мўлжалланмаган. Танлашда томнинг қиялик бурчаги ва минтақанинг иқлим шароитларини ҳисобга олиш муҳим, бу конструкциянинг узоқ хизмат қилишини таъминлайди.
Варақ узунлиги ҳам муҳим роль ўйнайди: узун варақлар бирикмалар сонини камайтиради ва сув оқиш хавфини пасайтиради. Том учун профнастилни тўғри танлаш бутун конструкциянинг хавфсизлиги ва узоқ хизмат қилишини кафолатлайди.
Профнастил томининг парвариши
Профнастил том узоқ хизмат қилиши учун унинг сиртини ва маҳкамлаш элементларини мунтазам парвариш қилиш муҳимдир.
Биринчи: варақларни барг, шох, қор ва ифлосликдан тозаланг, бу ҳимоя қатлами шикастланиши ва коррозияни олдини олади.
Иккинчи: винтлар ва ёнғоқ шайбаларни даврий текшириб туринг, керак бўлса уларни тортиб ёки алмаштиринг, бу варақларнинг мустаҳкам ўрнатилишини таъминлайди.
Учинчи: қопламанинг яхлитлигини назорат қилинг: чипаклар ёки тирналишларни антикоррозив восита билан ишланг, бу металнинг бузилишини олдини олади.
Тўртинчи: паст қияликдаги томлардан қорни ўз вақтида олиб ташланг, бу конструкцияни ортиқча юкдан ва варақларнинг деформациясидан сақлайди.
Бешинчи: томда юришда эҳтиёт бўлинг, махсус ғилм ёки зинапоядан фойдаланинг, бу металл ва қопламога шикаст йетмаслигини таъминлайди.
Профнастилнинг фарқлари ва монтажи
Ҳар бир профнастил варақи ҳарф-рақамли белгиланишга эга бўлиб, у унинг мақсади ва хоссаларини аниқлашга ёрдам беради.
S (девор учун) — тўсиқлар, девор қопламалари ва енгил конструкциялар учун мўлжалланган.
N (юк кўтарувчи) — томлар ва катта юкли конструкциялар учун ишлатилади.
NS (унверсал) — девор ва юк кўтарувчи хоссаларни бирлаштиради, томлар ва тўсиқлар учун мос.
Монтаждаги фарқлар
S-ворақлар ёғоч ёки металл каркасга вертикал ўрнатилади, 1–2 тўлқин ортиқчилиги билан, винтлар ва ёнғоқ шайбалар билан мустаҳкамланади.
N-ворақлар томлар учун горизонтал ўрнатилади, ортиқчилик томнинг қиялик бурчагига боғлиқ; улар рафтер тизимига винтлар ва ёнғоқ шайбалар билан маҳкамланади.
NS-ворақлар горизонтал ва вертикал ўрнатилиши мумкин, бу уларни томлар, тўсиқлар ва фасадлар учун ишлатишга имконият беради; ортиқчилик одатда 1–2 тўлқин, маҳкамлаш эса конструкциянинг сув ўтмаслиги ва ишончлилигини таъминлайди.
